Masalah jalan raya di Sabah semakin membimbangkan apabila jalan berlubang, rosak dan projek terbengkalai terus menghantui rakyat. Adakah kelemahan pengurusan, rasuah, ketirisan dan salah guna peruntukan menjadi antara punca kegagalan pembangunan infrastruktur jalan raya?
Jalan Raya Sabah: Penderitaan Rakyat dan Persoalan Pengurusan Wang Awam
Masalah jalan raya di Sabah bukan lagi isu baharu. Selama bertahun-tahun, rakyat negeri di bawah bayu ini terpaksa berhadapan dengan keadaan jalan yang rosak, berlubang, tidak rata, sempit dan berbahaya.
Di sesetengah kawasan luar bandar, perjalanan yang sepatutnya mengambil masa singkat boleh menjadi berjam-jam akibat keadaan jalan yang tidak memuaskan.
Persoalannya, mengapa masalah ini masih berulang walaupun kerajaan telah menyalurkan pelbagai peruntukan untuk pembangunan dan penyelenggaraan infrastruktur jalan raya?
Sabah merupakan negeri terbesar di Malaysia dari segi keluasan wilayah dan mempunyai jaringan jalan raya yang luas, termasuk laluan yang menghubungkan kawasan pedalaman, bandar, pekan serta kawasan pertanian.
Keadaan geografi yang berbukit-bukau, bentuk muka bumi yang mencabar dan taburan hujan yang tinggi sememangnya menjadikan pembinaan serta penyelenggaraan jalan lebih rumit.
Namun begitu, faktor geografi tidak seharusnya dijadikan alasan untuk membenarkan kelemahan pengurusan projek, kegagalan penyelenggaraan atau pembaziran wang rakyat berlaku berulang kali.
Lebih membimbangkan, apabila projek bernilai jutaan malah berbilion ringgit masih gagal memberikan hasil yang setimpal, masyarakat berhak mempersoalkan keberkesanan sistem perolehan, pemantauan kontraktor dan akauntabiliti pihak yang bertanggungjawab.
Jalan Rosak, Lubang dan Infrastruktur yang Tidak Memuaskan
Antara masalah paling ketara ialah kerosakan permukaan jalan yang berlaku di banyak kawasan.
Lubang jalan, permukaan tidak rata, bahu jalan yang runtuh, sistem saliran tidak sempurna dan kegagalan cerun merupakan antara masalah yang sering menjejaskan keselamatan pengguna.
Keadaan ini bukan sekadar menyebabkan kerosakan kenderaan dan peningkatan kos penyelenggaraan, malah boleh mengancam nyawa pengguna jalan raya.
Bagi penduduk pedalaman, keadaan lebih mencabar kerana jalan raya merupakan penghubung utama untuk mendapatkan rawatan kesihatan, menghantar anak ke sekolah, membawa hasil pertanian ke pasaran dan menjalankan aktiviti ekonomi.
Apabila jalan tidak diselenggara dengan baik, kesannya bukan sahaja dirasai oleh pemandu, tetapi turut menjejaskan keseluruhan kehidupan masyarakat.
Laporan Ketua Audit Negara Tahun 2018, Siri 2, yang dilaporkan pada April 2020, pernah mendedahkan kelemahan pengurusan penyelenggaraan jalan berturap di Sabah.
Berdasarkan penilaian Road Condition Index bagi 2018, sebanyak 55.3 peratus jalan berturap negeri berada pada tahap sederhana dan teruk yang memerlukan penyelenggaraan berkala, manakala 4.5 peratus berada pada tahap yang memerlukan pembinaan semula.
Audit turut menemukan kelemahan dalam aspek kualiti kerja, pentadbiran kontrak, pencapaian kewangan dan pemantauan kontraktor.
Lebih penting, penyelenggaraan berkala bagi 160 jalan berturap sepanjang 668.51 kilometer yang dianggarkan bernilai RM198.97 juta terpaksa ditangguhkan kerana peruntukan yang diluluskan ketika itu hanya RM50.65 juta.
Penemuan ini menunjukkan bahawa masalah jalan raya bukan semata-mata berkaitan kekurangan wang, tetapi juga memerlukan perancangan, keutamaan dan pengurusan yang lebih cekap.
Projek Lebuh Raya Pan Borneo dan Persoalan Ketirisan Wang Rakyat
Antara projek infrastruktur terbesar yang menjadi perhatian ialah Lebuh Raya Pan Borneo Sabah.
Projek ini sepatutnya menjadi pemangkin pembangunan ekonomi, meningkatkan hubungan antara daerah dan memudahkan pergerakan penduduk serta pengangkutan barangan.
Namun, kelewatan pelaksanaannya menimbulkan persoalan besar tentang keberkesanan pengurusan projek mega kerajaan.
Laporan Ketua Audit Negara Siri 2/2026 yang dibentangkan pada Oktober 2026 mendedahkan bahawa Fasa 1 projek sepanjang 706 kilometer itu masih belum disiapkan sepenuhnya walaupun pada asalnya dijadualkan selesai pada 31 Disember 2021.
Setakat 31 Mac 2026, hanya empat daripada 35 pakej kerja telah disiapkan. Sembilan pakej dikategorikan sebagai projek sakit, manakala 13 lagi mengalami kelewatan.
Lebih membimbangkan, kos kontrak keseluruhan meningkat daripada RM17.91 bilion kepada RM18.96 bilion.
Laporan audit turut mendedahkan 57 Arahan Perubahan Kerja (Variation Orders) bernilai RM513.99 juta yang diluluskan melebihi had kuasa pihak yang meluluskannya tanpa mendapatkan kelulusan pihak berkuasa yang sepatutnya.
Selain itu, terdapat pembayaran tidak teratur berjumlah RM163.64 juta yang dibuat melebihi had dibenarkan berikutan kelewatan memuktamadkan dokumen kontrak.
Penemuan ini bukan bukti bahawa semua pihak yang terlibat melakukan rasuah.
Bagaimanapun, ia merupakan petunjuk serius bahawa kawalan kewangan, pematuhan prosedur dan tadbir urus projek perlu diperiksa dengan lebih teliti.
Apabila projek bernilai berbilion ringgit mengalami kelewatan bertahun-tahun, kos meningkat dan manfaat kepada rakyat tertangguh, persoalan tentang siapa yang bertanggungjawab tidak boleh diketepikan.
Rasuah dan Salah Guna Peruntukan: Masalah yang Tidak Boleh Dipandang Ringan
Apabila membincangkan masalah jalan raya di Sabah, isu rasuah dan salah guna peruntukan tidak boleh diketepikan daripada perbahasan mengenai tadbir urus pembangunan negara.
Dalam industri pembinaan, peruntukan kerajaan sepatutnya digunakan berdasarkan keperluan sebenar projek.
Setiap sen yang dibelanjakan perlu menghasilkan kerja yang berkualiti, memenuhi spesifikasi teknikal dan memberikan manfaat kepada rakyat.
Namun, sekiranya berlaku penyelewengan dalam proses perolehan, konflik kepentingan, manipulasi tender atau pembayaran bagi kerja yang tidak dilaksanakan mengikut spesifikasi, wang awam berisiko tidak memberikan hasil yang sepatutnya.
Rasuah dalam projek infrastruktur boleh berlaku dalam pelbagai bentuk.
Antaranya ialah pemberian kontrak berdasarkan hubungan tertentu dan bukannya keupayaan teknikal, komisen haram dalam proses pemberian tender, tuntutan bayaran yang tidak sepadan dengan kerja sebenar serta penggunaan bahan binaan yang tidak memenuhi spesifikasi.
Selain itu, wujud juga risiko projek diberikan kepada kontraktor yang tidak mempunyai kemampuan kewangan, tenaga kerja atau kepakaran mencukupi.
Apabila kontraktor gagal melaksanakan tanggungjawab, projek menjadi terbengkalai, mengalami kelewatan atau memerlukan kos tambahan.
Walaupun semua kemungkinan ini perlu disiasat berdasarkan bukti, masyarakat tidak seharusnya menganggap setiap jalan rosak sebagai bukti berlakunya rasuah.
Kerosakan juga boleh berpunca daripada faktor teknikal, cuaca, beban kenderaan berat, reka bentuk yang tidak sesuai dan kekurangan peruntukan.
Namun, apabila kelemahan pengurusan berlaku berulang kali, siasatan bebas dan audit yang telus menjadi satu keperluan, bukannya pilihan.
Bagaimana Ketirisan Peruntukan Menjejaskan Kualiti Jalan Raya?
Salah satu persoalan penting ialah bagaimana peruntukan yang besar masih gagal menyelesaikan masalah jalan raya secara menyeluruh.
Jawapannya tidak semestinya terletak pada jumlah wang yang diluluskan, tetapi bagaimana wang tersebut dirancang, diagihkan, dibelanjakan dan dipantau.
Sebagai contoh, sekiranya kerajaan meluluskan peruntukan untuk menurap semula jalan, kerja tersebut sepatutnya dilakukan mengikut spesifikasi ketebalan asfalt, penyediaan tapak, sistem saliran dan piawaian kejuruteraan yang ditetapkan.
Jika kerja dilakukan secara sambil lewa, jalan mungkin kembali berlubang dalam tempoh singkat. Akhirnya, kerajaan perlu mengeluarkan peruntukan baharu untuk membaiki kerosakan yang sama.
Situasi seperti ini boleh mewujudkan pembaziran wang awam secara berulang.
Lebih buruk, sekiranya pemeriksaan kualiti tidak dilaksanakan dengan teliti, kerja yang tidak memuaskan mungkin tetap disahkan dan pembayaran dibuat kepada kontraktor.
Di sinilah pentingnya peranan Jabatan Kerja Raya, jurutera penyelia, pegawai pengesah kerja, agensi perolehan dan badan audit.
Setiap pihak perlu memastikan wang kerajaan dibelanjakan berdasarkan hasil kerja sebenar, bukannya sekadar laporan kemajuan di atas kertas.
Rakyat juga perlu memahami bahawa peruntukan yang diumumkan tidak semestinya bermaksud keseluruhan wang tersebut telah dibelanjakan atau disalahgunakan.
Kelulusan, penyaluran, pembayaran dan hasil kerja merupakan perkara berbeza yang perlu diperiksa melalui rekod kewangan dan dokumen projek.
Peruntukan Besar, Tetapi Rakyat Masih Berhadapan Jalan Rosak
Persoalan tentang peruntukan penyelenggaraan jalan raya Sabah turut dibangkitkan di Parlimen.
Dalam jawapan rasmi Dewan Negara pada Mac 2025, Kementerian Kerja Raya memaklumkan bahawa peruntukan penyelenggaraan Jalan Persekutuan di Sabah berjumlah RM317.973 juta pada 2024 dan RM251.43 juta bagi 2025.
Bagi penyelenggaraan jalan negeri pula, peruntukan MARRIS yang disalurkan kepada Kerajaan Negeri Sabah berjumlah RM625.779 juta pada 2023 dan RM636.42 juta pada 2024.
Angka ini memperlihatkan bahawa penyelenggaraan jalan raya melibatkan jumlah wang yang besar.
Namun, jumlah tersebut tidak boleh terus dianggap sebagai bukti berlaku ketirisan. Peruntukan melibatkan kategori jalan, tempoh dan skop kerja yang berbeza.
Apa yang perlu dipersoalkan ialah sejauh mana hasil pelaksanaan dapat diukur dan sama ada kawasan yang benar-benar memerlukan pembaikan menerima perhatian sewajarnya.
Rakyat berhak mengetahui jalan mana yang telah dibaiki, berapa kos sebenar, siapa kontraktornya, berapa lama jaminan kerja diberikan dan apakah tindakan terhadap kontraktor yang gagal memenuhi spesifikasi.
Ketelusan seperti ini boleh mengurangkan ruang manipulasi dan meningkatkan keyakinan masyarakat terhadap pengurusan wang kerajaan.
Mengapa Jalan Raya Sabah Memerlukan Pemantauan Lebih Ketat?
Sabah mempunyai kepentingan ekonomi yang besar kepada Malaysia. Negeri ini menyumbang kepada sektor pertanian, pelancongan, perladangan, perikanan dan pelbagai aktiviti ekonomi lain.
Jaringan jalan raya yang baik merupakan asas kepada perkembangan semua sektor tersebut.
Apabila jalan rosak, kos penghantaran hasil pertanian meningkat. Peniaga menghadapi kesukaran membawa barangan, pelancong mungkin berhadapan perjalanan yang tidak selesa dan penduduk luar bandar kehilangan masa berharga untuk mendapatkan perkhidmatan asas.
Dalam keadaan tertentu, kelemahan infrastruktur juga boleh menyebabkan jurang pembangunan antara bandar dan pedalaman semakin melebar.
Oleh itu, kerajaan perlu memastikan setiap projek jalan raya mempunyai perancangan jangka panjang, penilaian risiko, kajian teknikal dan sistem pemantauan yang berkesan.
Pemberian kontrak juga perlu dilakukan secara telus berdasarkan keupayaan kontraktor, rekod prestasi dan kemampuan menyiapkan projek mengikut tempoh yang ditetapkan.
Kontraktor yang gagal memenuhi tanggungjawab tidak sepatutnya terus diberikan peluang tanpa penilaian yang sewajarnya.
Pada masa sama, agensi penguatkuasaan seperti Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia perlu menjalankan siasatan sekiranya terdapat bukti kukuh mengenai penyelewengan atau penyalahgunaan kuasa.
Rakyat Berhak Mengetahui Ke Mana Perginya Wang Pembayar Cukai
Isu jalan raya Sabah sebenarnya membawa kepada persoalan lebih besar mengenai tanggungjawab kerajaan dalam menguruskan wang rakyat.
Setiap peruntukan pembangunan datang daripada sumber kewangan awam.
Wang tersebut sepatutnya digunakan untuk meningkatkan taraf hidup masyarakat, bukan menjadi ruang untuk mengaut keuntungan melalui kegiatan yang menyalahi undang-undang.
Kerajaan Persekutuan dan Kerajaan Negeri perlu memperkukuhkan sistem pemantauan projek, memperincikan laporan perbelanjaan dan memastikan penemuan audit diambil tindakan sehingga selesai.
Laporan kemajuan projek juga wajar dibuka kepada orang ramai melalui platform digital yang membolehkan masyarakat mengetahui status sebenar sesuatu projek, jumlah peruntukan, nama kontraktor, tarikh siap dan tahap pelaksanaan.
Jika berlaku kelewatan, kerajaan perlu memberikan penjelasan yang munasabah. Jika berlaku pelanggaran kontrak, tindakan perlu diambil. Jika wujud unsur rasuah, pihak yang terlibat perlu disiasat dan dibawa ke muka pengadilan berdasarkan bukti serta undang-undang.
Lebih penting, budaya menyalahkan kekurangan peruntukan semata-mata perlu dihentikan sekiranya masalah sebenar turut melibatkan kelemahan perancangan, pengurusan dan pengawasan.
Kesimpulan: Jangan Biarkan Rakyat Terus Membayar Harga Kegagalan Pengurusan
Masalah jalan raya di Sabah bukan sekadar isu lubang dan permukaan jalan yang rosak. Ia merupakan gambaran lebih luas tentang cabaran pembangunan, kecekapan pentadbiran, integriti pengurusan kewangan dan tanggungjawab terhadap kepentingan rakyat.
Projek yang lewat disiapkan, kos yang meningkat dan kelemahan pemantauan bukan perkara kecil apabila melibatkan wang awam bernilai berbilion ringgit.
Penemuan audit berkaitan Lebuh Raya Pan Borneo Sabah sepatutnya menjadi peringatan serius bahawa kelulusan peruntukan besar sahaja tidak menjamin pembangunan yang berjaya.
Apa yang lebih penting ialah memastikan setiap ringgit menghasilkan manfaat sebenar.
Rakyat Sabah tidak meminta sesuatu yang luar biasa. Mereka hanya mahukan jalan raya yang selamat, selesa dan boleh digunakan tanpa perlu sentiasa bimbang tentang kerosakan kenderaan, kemalangan atau perjalanan yang mengambil masa terlalu lama.
Persoalannya bukan sekadar berapa bilion ringgit telah diperuntukkan untuk membina dan membaiki jalan raya, tetapi berapa banyak hasil yang benar-benar dapat dinikmati oleh rakyat?
Jika peruntukan sudah diluluskan tetapi masalah terus berulang, pihak bertanggungjawab perlu memberikan jawapan.
Pembangunan tidak boleh sekadar gah dalam pengumuman, sedangkan rakyat masih terpaksa melalui jalan yang rosak setiap hari.
Wang rakyat mesti kembali kepada rakyat!
Rujukan fakta dan laporan
Nota editorial: Artikel ini membezakan penemuan audit, kelemahan tadbir urus dan dakwaan rasuah. Kelemahan prosedur atau peningkatan kos bukan secara automatik bukti jenayah rasuah.
Semoga memberi manfaat.
-Sentiasapanas.com
Jalan Raya Sabah: Penderitaan Rakyat dan Persoalan Pengurusan Wang Awam
Masalah jalan raya di Sabah bukan lagi isu baharu. Selama bertahun-tahun, rakyat negeri di bawah bayu ini terpaksa berhadapan dengan keadaan jalan yang rosak, berlubang, tidak rata, sempit dan berbahaya.
Di sesetengah kawasan luar bandar, perjalanan yang sepatutnya mengambil masa singkat boleh menjadi berjam-jam akibat keadaan jalan yang tidak memuaskan.
Persoalannya, mengapa masalah ini masih berulang walaupun kerajaan telah menyalurkan pelbagai peruntukan untuk pembangunan dan penyelenggaraan infrastruktur jalan raya?
Sabah merupakan negeri terbesar di Malaysia dari segi keluasan wilayah dan mempunyai jaringan jalan raya yang luas, termasuk laluan yang menghubungkan kawasan pedalaman, bandar, pekan serta kawasan pertanian.
Keadaan geografi yang berbukit-bukau, bentuk muka bumi yang mencabar dan taburan hujan yang tinggi sememangnya menjadikan pembinaan serta penyelenggaraan jalan lebih rumit.
Namun begitu, faktor geografi tidak seharusnya dijadikan alasan untuk membenarkan kelemahan pengurusan projek, kegagalan penyelenggaraan atau pembaziran wang rakyat berlaku berulang kali.
Lebih membimbangkan, apabila projek bernilai jutaan malah berbilion ringgit masih gagal memberikan hasil yang setimpal, masyarakat berhak mempersoalkan keberkesanan sistem perolehan, pemantauan kontraktor dan akauntabiliti pihak yang bertanggungjawab.
Jalan Rosak, Lubang dan Infrastruktur yang Tidak Memuaskan
Antara masalah paling ketara ialah kerosakan permukaan jalan yang berlaku di banyak kawasan.
Lubang jalan, permukaan tidak rata, bahu jalan yang runtuh, sistem saliran tidak sempurna dan kegagalan cerun merupakan antara masalah yang sering menjejaskan keselamatan pengguna.
Keadaan ini bukan sekadar menyebabkan kerosakan kenderaan dan peningkatan kos penyelenggaraan, malah boleh mengancam nyawa pengguna jalan raya.
Bagi penduduk pedalaman, keadaan lebih mencabar kerana jalan raya merupakan penghubung utama untuk mendapatkan rawatan kesihatan, menghantar anak ke sekolah, membawa hasil pertanian ke pasaran dan menjalankan aktiviti ekonomi.
Apabila jalan tidak diselenggara dengan baik, kesannya bukan sahaja dirasai oleh pemandu, tetapi turut menjejaskan keseluruhan kehidupan masyarakat.
Laporan Ketua Audit Negara Tahun 2018, Siri 2, yang dilaporkan pada April 2020, pernah mendedahkan kelemahan pengurusan penyelenggaraan jalan berturap di Sabah.
Berdasarkan penilaian Road Condition Index bagi 2018, sebanyak 55.3 peratus jalan berturap negeri berada pada tahap sederhana dan teruk yang memerlukan penyelenggaraan berkala, manakala 4.5 peratus berada pada tahap yang memerlukan pembinaan semula.
Audit turut menemukan kelemahan dalam aspek kualiti kerja, pentadbiran kontrak, pencapaian kewangan dan pemantauan kontraktor.
Lebih penting, penyelenggaraan berkala bagi 160 jalan berturap sepanjang 668.51 kilometer yang dianggarkan bernilai RM198.97 juta terpaksa ditangguhkan kerana peruntukan yang diluluskan ketika itu hanya RM50.65 juta.
Penemuan ini menunjukkan bahawa masalah jalan raya bukan semata-mata berkaitan kekurangan wang, tetapi juga memerlukan perancangan, keutamaan dan pengurusan yang lebih cekap.
Projek Lebuh Raya Pan Borneo dan Persoalan Ketirisan Wang Rakyat
Antara projek infrastruktur terbesar yang menjadi perhatian ialah Lebuh Raya Pan Borneo Sabah.
Projek ini sepatutnya menjadi pemangkin pembangunan ekonomi, meningkatkan hubungan antara daerah dan memudahkan pergerakan penduduk serta pengangkutan barangan.
Namun, kelewatan pelaksanaannya menimbulkan persoalan besar tentang keberkesanan pengurusan projek mega kerajaan.
Laporan Ketua Audit Negara Siri 2/2026 yang dibentangkan pada Oktober 2026 mendedahkan bahawa Fasa 1 projek sepanjang 706 kilometer itu masih belum disiapkan sepenuhnya walaupun pada asalnya dijadualkan selesai pada 31 Disember 2021.
Setakat 31 Mac 2026, hanya empat daripada 35 pakej kerja telah disiapkan. Sembilan pakej dikategorikan sebagai projek sakit, manakala 13 lagi mengalami kelewatan.
Lebih membimbangkan, kos kontrak keseluruhan meningkat daripada RM17.91 bilion kepada RM18.96 bilion.
Laporan audit turut mendedahkan 57 Arahan Perubahan Kerja (Variation Orders) bernilai RM513.99 juta yang diluluskan melebihi had kuasa pihak yang meluluskannya tanpa mendapatkan kelulusan pihak berkuasa yang sepatutnya.
Selain itu, terdapat pembayaran tidak teratur berjumlah RM163.64 juta yang dibuat melebihi had dibenarkan berikutan kelewatan memuktamadkan dokumen kontrak.
Penemuan ini bukan bukti bahawa semua pihak yang terlibat melakukan rasuah.
Bagaimanapun, ia merupakan petunjuk serius bahawa kawalan kewangan, pematuhan prosedur dan tadbir urus projek perlu diperiksa dengan lebih teliti.
Apabila projek bernilai berbilion ringgit mengalami kelewatan bertahun-tahun, kos meningkat dan manfaat kepada rakyat tertangguh, persoalan tentang siapa yang bertanggungjawab tidak boleh diketepikan.
Rasuah dan Salah Guna Peruntukan: Masalah yang Tidak Boleh Dipandang Ringan
Apabila membincangkan masalah jalan raya di Sabah, isu rasuah dan salah guna peruntukan tidak boleh diketepikan daripada perbahasan mengenai tadbir urus pembangunan negara.
Dalam industri pembinaan, peruntukan kerajaan sepatutnya digunakan berdasarkan keperluan sebenar projek.
Setiap sen yang dibelanjakan perlu menghasilkan kerja yang berkualiti, memenuhi spesifikasi teknikal dan memberikan manfaat kepada rakyat.
Namun, sekiranya berlaku penyelewengan dalam proses perolehan, konflik kepentingan, manipulasi tender atau pembayaran bagi kerja yang tidak dilaksanakan mengikut spesifikasi, wang awam berisiko tidak memberikan hasil yang sepatutnya.
Rasuah dalam projek infrastruktur boleh berlaku dalam pelbagai bentuk.
Antaranya ialah pemberian kontrak berdasarkan hubungan tertentu dan bukannya keupayaan teknikal, komisen haram dalam proses pemberian tender, tuntutan bayaran yang tidak sepadan dengan kerja sebenar serta penggunaan bahan binaan yang tidak memenuhi spesifikasi.
Selain itu, wujud juga risiko projek diberikan kepada kontraktor yang tidak mempunyai kemampuan kewangan, tenaga kerja atau kepakaran mencukupi.
Apabila kontraktor gagal melaksanakan tanggungjawab, projek menjadi terbengkalai, mengalami kelewatan atau memerlukan kos tambahan.
Walaupun semua kemungkinan ini perlu disiasat berdasarkan bukti, masyarakat tidak seharusnya menganggap setiap jalan rosak sebagai bukti berlakunya rasuah.
Kerosakan juga boleh berpunca daripada faktor teknikal, cuaca, beban kenderaan berat, reka bentuk yang tidak sesuai dan kekurangan peruntukan.
Namun, apabila kelemahan pengurusan berlaku berulang kali, siasatan bebas dan audit yang telus menjadi satu keperluan, bukannya pilihan.
Bagaimana Ketirisan Peruntukan Menjejaskan Kualiti Jalan Raya?
Salah satu persoalan penting ialah bagaimana peruntukan yang besar masih gagal menyelesaikan masalah jalan raya secara menyeluruh.
Jawapannya tidak semestinya terletak pada jumlah wang yang diluluskan, tetapi bagaimana wang tersebut dirancang, diagihkan, dibelanjakan dan dipantau.
Sebagai contoh, sekiranya kerajaan meluluskan peruntukan untuk menurap semula jalan, kerja tersebut sepatutnya dilakukan mengikut spesifikasi ketebalan asfalt, penyediaan tapak, sistem saliran dan piawaian kejuruteraan yang ditetapkan.
Jika kerja dilakukan secara sambil lewa, jalan mungkin kembali berlubang dalam tempoh singkat. Akhirnya, kerajaan perlu mengeluarkan peruntukan baharu untuk membaiki kerosakan yang sama.
Situasi seperti ini boleh mewujudkan pembaziran wang awam secara berulang.
Lebih buruk, sekiranya pemeriksaan kualiti tidak dilaksanakan dengan teliti, kerja yang tidak memuaskan mungkin tetap disahkan dan pembayaran dibuat kepada kontraktor.
Di sinilah pentingnya peranan Jabatan Kerja Raya, jurutera penyelia, pegawai pengesah kerja, agensi perolehan dan badan audit.
Setiap pihak perlu memastikan wang kerajaan dibelanjakan berdasarkan hasil kerja sebenar, bukannya sekadar laporan kemajuan di atas kertas.
Rakyat juga perlu memahami bahawa peruntukan yang diumumkan tidak semestinya bermaksud keseluruhan wang tersebut telah dibelanjakan atau disalahgunakan.
Kelulusan, penyaluran, pembayaran dan hasil kerja merupakan perkara berbeza yang perlu diperiksa melalui rekod kewangan dan dokumen projek.
Peruntukan Besar, Tetapi Rakyat Masih Berhadapan Jalan Rosak
Persoalan tentang peruntukan penyelenggaraan jalan raya Sabah turut dibangkitkan di Parlimen.
Dalam jawapan rasmi Dewan Negara pada Mac 2025, Kementerian Kerja Raya memaklumkan bahawa peruntukan penyelenggaraan Jalan Persekutuan di Sabah berjumlah RM317.973 juta pada 2024 dan RM251.43 juta bagi 2025.
Bagi penyelenggaraan jalan negeri pula, peruntukan MARRIS yang disalurkan kepada Kerajaan Negeri Sabah berjumlah RM625.779 juta pada 2023 dan RM636.42 juta pada 2024.
Angka ini memperlihatkan bahawa penyelenggaraan jalan raya melibatkan jumlah wang yang besar.
Namun, jumlah tersebut tidak boleh terus dianggap sebagai bukti berlaku ketirisan. Peruntukan melibatkan kategori jalan, tempoh dan skop kerja yang berbeza.
Apa yang perlu dipersoalkan ialah sejauh mana hasil pelaksanaan dapat diukur dan sama ada kawasan yang benar-benar memerlukan pembaikan menerima perhatian sewajarnya.
Rakyat berhak mengetahui jalan mana yang telah dibaiki, berapa kos sebenar, siapa kontraktornya, berapa lama jaminan kerja diberikan dan apakah tindakan terhadap kontraktor yang gagal memenuhi spesifikasi.
Ketelusan seperti ini boleh mengurangkan ruang manipulasi dan meningkatkan keyakinan masyarakat terhadap pengurusan wang kerajaan.
Mengapa Jalan Raya Sabah Memerlukan Pemantauan Lebih Ketat?
Sabah mempunyai kepentingan ekonomi yang besar kepada Malaysia. Negeri ini menyumbang kepada sektor pertanian, pelancongan, perladangan, perikanan dan pelbagai aktiviti ekonomi lain.
Jaringan jalan raya yang baik merupakan asas kepada perkembangan semua sektor tersebut.
Apabila jalan rosak, kos penghantaran hasil pertanian meningkat. Peniaga menghadapi kesukaran membawa barangan, pelancong mungkin berhadapan perjalanan yang tidak selesa dan penduduk luar bandar kehilangan masa berharga untuk mendapatkan perkhidmatan asas.
Dalam keadaan tertentu, kelemahan infrastruktur juga boleh menyebabkan jurang pembangunan antara bandar dan pedalaman semakin melebar.
Oleh itu, kerajaan perlu memastikan setiap projek jalan raya mempunyai perancangan jangka panjang, penilaian risiko, kajian teknikal dan sistem pemantauan yang berkesan.
Pemberian kontrak juga perlu dilakukan secara telus berdasarkan keupayaan kontraktor, rekod prestasi dan kemampuan menyiapkan projek mengikut tempoh yang ditetapkan.
Kontraktor yang gagal memenuhi tanggungjawab tidak sepatutnya terus diberikan peluang tanpa penilaian yang sewajarnya.
Pada masa sama, agensi penguatkuasaan seperti Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia perlu menjalankan siasatan sekiranya terdapat bukti kukuh mengenai penyelewengan atau penyalahgunaan kuasa.
Rakyat Berhak Mengetahui Ke Mana Perginya Wang Pembayar Cukai
Isu jalan raya Sabah sebenarnya membawa kepada persoalan lebih besar mengenai tanggungjawab kerajaan dalam menguruskan wang rakyat.
Setiap peruntukan pembangunan datang daripada sumber kewangan awam.
Wang tersebut sepatutnya digunakan untuk meningkatkan taraf hidup masyarakat, bukan menjadi ruang untuk mengaut keuntungan melalui kegiatan yang menyalahi undang-undang.
Kerajaan Persekutuan dan Kerajaan Negeri perlu memperkukuhkan sistem pemantauan projek, memperincikan laporan perbelanjaan dan memastikan penemuan audit diambil tindakan sehingga selesai.
Laporan kemajuan projek juga wajar dibuka kepada orang ramai melalui platform digital yang membolehkan masyarakat mengetahui status sebenar sesuatu projek, jumlah peruntukan, nama kontraktor, tarikh siap dan tahap pelaksanaan.
Jika berlaku kelewatan, kerajaan perlu memberikan penjelasan yang munasabah. Jika berlaku pelanggaran kontrak, tindakan perlu diambil. Jika wujud unsur rasuah, pihak yang terlibat perlu disiasat dan dibawa ke muka pengadilan berdasarkan bukti serta undang-undang.
Lebih penting, budaya menyalahkan kekurangan peruntukan semata-mata perlu dihentikan sekiranya masalah sebenar turut melibatkan kelemahan perancangan, pengurusan dan pengawasan.
Kesimpulan: Jangan Biarkan Rakyat Terus Membayar Harga Kegagalan Pengurusan
Masalah jalan raya di Sabah bukan sekadar isu lubang dan permukaan jalan yang rosak. Ia merupakan gambaran lebih luas tentang cabaran pembangunan, kecekapan pentadbiran, integriti pengurusan kewangan dan tanggungjawab terhadap kepentingan rakyat.
Projek yang lewat disiapkan, kos yang meningkat dan kelemahan pemantauan bukan perkara kecil apabila melibatkan wang awam bernilai berbilion ringgit.
Penemuan audit berkaitan Lebuh Raya Pan Borneo Sabah sepatutnya menjadi peringatan serius bahawa kelulusan peruntukan besar sahaja tidak menjamin pembangunan yang berjaya.
Apa yang lebih penting ialah memastikan setiap ringgit menghasilkan manfaat sebenar.
Rakyat Sabah tidak meminta sesuatu yang luar biasa. Mereka hanya mahukan jalan raya yang selamat, selesa dan boleh digunakan tanpa perlu sentiasa bimbang tentang kerosakan kenderaan, kemalangan atau perjalanan yang mengambil masa terlalu lama.
Persoalannya bukan sekadar berapa bilion ringgit telah diperuntukkan untuk membina dan membaiki jalan raya, tetapi berapa banyak hasil yang benar-benar dapat dinikmati oleh rakyat?
Jika peruntukan sudah diluluskan tetapi masalah terus berulang, pihak bertanggungjawab perlu memberikan jawapan.
Pembangunan tidak boleh sekadar gah dalam pengumuman, sedangkan rakyat masih terpaksa melalui jalan yang rosak setiap hari.
Wang rakyat mesti kembali kepada rakyat!
Rujukan fakta dan laporan
- Laporan Ketua Audit Negara: Projek Lebuh Raya Pan Borneo Sabah masih belum siap dan kos meningkat RM1 bilion.
- PAC akan menyiasat kelewatan projek Pan Borneo Sabah.
- Laporan Audit mengenai kelemahan penyelenggaraan jalan berturap Sabah.
- Jawapan rasmi Kementerian Kerja Raya di Dewan Negara mengenai peruntukan jalan Sabah.
Nota editorial: Artikel ini membezakan penemuan audit, kelemahan tadbir urus dan dakwaan rasuah. Kelemahan prosedur atau peningkatan kos bukan secara automatik bukti jenayah rasuah.
Semoga memberi manfaat.
-Sentiasapanas.com